Nu er niet meer in de garage hoeft te worden geëxperimenteerd, is er weer plaats voor de Toyota waar ook het nodige aan moet worden gedaan voor hij klaar is voor de hoogvlakten van Bolivia, Peru en Noord Chili. De voorruit heeft een tochtgat omdat hij net niet goed past. De nieuwe ruit is echter net iets te groot en barst als we hem erin proberen te zetten. Dan de oude ruit er maar weer in en het gat dichtsmeren met stopverf, dat blijft de komende maanden wel zitten. De Toyota krijgt oa nieuwe remschijven, verse olie en nieuwe filters. Als we na 5 dagen klussen op pad gaan, blijkt dat een van de gasveren is leeggelopen waardoor de daktent niet meer omhoog gaat. Gelukkig waren we door heel veel files onderweg niet verder dan 200 km van “huis” dus rijden we terug om de gasveren te vervangen. Gelukkig is die klus vlot geklaard en worden we opnieuw door Monica en Daniel uitgezwaaid.

Na drie dagen hobbelen over slechte wegen komen we bij de grens met Bolivia. De temperatuur in de auto stijgt ondanks de airco tot ruim boven de 30 graden. Het is buiten in de zon snoeiheet. De weg richting Santa Cruz heeft prachtig glad asfalt en zo glijden we door het droge stoffige laagland met  bomen, struiken en enorme cactussen. We zijn in de streek Chiquitania waar in de 17e eeuw missionarissen neerstreken die de inheemse bevolking bekeerden en lieten wonen en werken op de missieposten in ruil voor bescherming tegen Portugese slavenjagers. Het verschil met de jezuitenmissies in Paraguay, Argentinië en Brazilië is groot. Hoewel ze door dezelfde orde werden gesticht, zijn de meeste missieposten in deze streek bij gebrek aan natuursteen in de droge bossen, gebouwd van hout. Toen de Spaanse koning de Jezuïeten in 1767 uit Zuid Amerika verbande weigerde de inheemse bevolking hier hun dorpen te verlaten. Zij namen het beheer van de kerken zelf over en bleven de religieuze tradities en de gebouwen generatie op generatie beschermen en onderhouden. In de jaren 1970- 1990 zijn deze houten kerken o.l.v. Hans Roth grondig gerestaureerd waardoor ze nog in perfecte staat verkeren. Hier loop je niet in een openluchtmuseum ( Paraguay) of tussen door jungle overgroeide ruïnes (Argentinië en Brazilië), maar loop je een actieve kerk binnen waar zomaar een mis, doop of bruiloft gaande kan zijn en waar de lokale cultuur springlevend is.

De lus langs de zes missieposten is ruim 700 km lang waarvan 300 kilometer gaat over stoffige onverharde wegen. Wij hebben inmiddels al heel wat kilometers achter de kiezen en besluiten dat 300 kilometer stuiteren met maximaal 20 km per uur nu toch wat teveel van het goede is en bezoeken alleen de kerk in San José de Chiquitos, het enige stenen exemplaar in deze regio. Het is een prachtige kerk met eeuwenoude schilderingen op de lemen muren.

Onderweg maar ook in San José de Chiquitos zien we bij de benzinepompen lange rijen met vrachtwagens die wachten op benzine of diesel die in deze streek maar beperkt aanwezig is. Tussen de vrachtauto’s staan tractoren met daarachter houten karren met mannen in identieke tuinbroeken.  De mannen lijken zo uit de jeugdserie “het kleine huis op de prairie” gestapt. Het zijn mennonieten, in Nederland ook wel doopsgezinden genoemd, afstammelingen van een protestantse beweging uit de 16e eeuw, geleid door een priester uit Friesland, Menno Simons, die verbannen werd uit de RK kerk en succesvol een eigen conservatieve christelijke beweging begon. Honderd jaar geleden vertrokken veel mennonieten via Canada, Rusland en Mexico naar Latijns Amerika op zoek naar godsdienstvrijheid, land en afzondering. In de laaglanden van Bolivia wonen inmiddels 150.000 mennonieten die hun traditionele kijk op het leven behouden, moderne technologie afwijzen, een eigen oud – Duits dialect spreken en  leven volgens heel strikte richtlijnen. Soms worden wel hulpmiddelen geaccepteerd zoals tractoren met stalen wielen ipv rubberen banden. Zij leven in hechte grote familiegroepen, gezinnen van 10-12 kinderen zijn heel gewoon, en een huwelijk buiten de kolonie is niet toegestaan. De gemeenschappen zijn heel gesloten, zij regelen hun eigen wetten en onderwijs grotendeels buiten de Boliviaanse wetten om. De strenge patriarchale cultuur biedt vrouwen en meisjes heel weinig bewegingsruimte, hun rol  is – veel- kinderen krijgen, koken, schoonmaken, kleding naaien en voor de kinderen zorgen. En dat vaak nog zonder elektrische hulpmiddelen.

De mennonieten zijn erg gesteld op hun privacy, even op bezoek gaan is geen haalbaar plan maar bij de benzinepomp onder het mom van een ijsje eten ze even wat beter bekijken en misschien een gesprek aangaan kan natuurlijk wel. Wij treffen bij de ijskoelkast twee tieners in tuinbroek die zowaar (stiekem?) een mobiele telefoon hebben en die ons met blond haar en blauwe ogen met een wantrouwige blik bekijken. Als ik enthousiast iets over de ijsjes zeg kijken ze me niet begrijpend aan. Peter loopt nog wat verder naar een soort wegrestaurantje maar wordt er letterlijk weggekeken door een groep ouderen, allemaal in identieke tuinbroeken.

De onderstaande documentaire op youtube betreft mennonieten uit Argentinië, maar geeft waarschijnlijk een goed beeld hoe de gemeenschap in Bolivia leeft.

De mannen zijn vredelievende hardwerkende boeren die op zeer grote schaal graan, soja, kaas en vlees produceren voor de lokale en internationale markt.  Door hun intensieve en grootschalige landbouwmethoden veroorzaken ze aanzienlijke ontbossing in de Boliviaanse laaglanden.  Door die grote gezinnen dijt de populatie flink uit en en is men steeds op zoek naar nieuwe grond. In Suriname  zijn groepen mennonieten gesignaleerd die daar grote stukken oerwoud willen gaan ontginnen, zeer tegen de zin van inheemse bewoners in die vaak afgelegen gebieden en de groene NGO’s die waarschuwen voor de ontbossing die zij veroorzaken.

Ondanks hun pacifisme ging het op een van de kolonies Manitoba, zo’n  150 km verderop richting Santa Cruz, gruwelijkheid mis. Gedurende 4 jaar lang werden 150 vrouwen en meisjes, gedrogeerd en verkracht door een groep mannen uit de gemeenschap, soms door familieleden. Met hulp van een veeverdovingsmiddel dat in de slaapzalen werd gespoten konden de mannen hun gang gaan. De vrouwen en meisjes werden wakker met bloed tussen hun dijen, zware hoofdpijn, blauwe plekken en  kapotte onderkleding maar konden zich verder niets herinneren. De ouderen in de kolonie hielden vol dat het het werk was van demonen en de duivel als straf voor hun zonden. Tot twee meisjes vroegtijdig wakker werden en twee mannen op heterdaad betrapten. 7 mannen werden veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf.  De veearts die het middel leverde kreeg 12,5 jaar. In de kolonie overheerst schaamte en taboe en in plaats van het krijgen van steun werden de slachtoffers gestigmatiseerd. “Opgevoed”  in een religie die gehoorzaamheid aan de man, bescheiden zijn en zwijgen vereist, gecombineerd  met hun zeer beperkte bewegingsvrijheid, is het een wonder dat dit aan het licht kwam en dat de mannen zijn veroordeeld. De ouderen van de kolonie hebben nota bene gepleit om de mannen vroegtijdig vrij te laten om zo de rust in de kolonie weer te kunnen herstellen. De dorpscultuur is sindsdien wel veranderd, stond vroeger iedere deur open, nu zijn er zware metalen deuren en tralies voor de ramen van de huizen geplaatst.

De Canadese schrijfster Miriam Toew die zelf opgroeide in een mennonitische gemeenschap in Canada, schreef het boek Women Talking  (2018) als een fictieve reactie op de misbruikzaak die zich tussen 2005 en 2009 in de Manitoba kolonie afspeelde . In 2023 verscheen de gelijknamige film die nog op internet te zien is.

Terugdenkend aan de twee tieners vraag ik me af hoe diep de traditionele rolpatronen in deze jongens verankerd zijn en wat de toekomstkansen zijn van de meisjes en jongens die opgroeien in zo’n conservatieve kolonie in de zo snel veranderende maatschappij.

Hieronder een stukje van de trailer van Women Talking